Kabızlıkta Hastaya İlk Yaklaşım Nasıl Olmalıdır?

Hasta yaşadığı kabızlık sorunları nedeniyle hekime müracaat ettiğinde hekimin öncelikle yaklaşımı hasta ile aynı dili konuşabilmek olmalıdır. Çünkü dışkılama konusunda herkesin kendince bir “Normal” tanımlaması vardır. Hasta, "Normal" diye bildiği bu dışkılamanın daha az sıklıkla, katı ve sert olarak gerçekleşmesini ise “Kabızlık” olarak bilir.

Halbuki, daha önceki sayfalarımız da belirttiğimiz gibi kabızlık tanımlaması için bu bilgiler; tıbben yetersiz ve/veya eksik olabilmektedir. Bu nedenle, hastadan "şikayet(ler) ve hikaye" adı altında alınan bilgilerin, "detaylı sorgulama" adı altındaki sorularla desteklenmesi ve eksikliklerin tamamlanması gerekir. Ancak bu sayede hasta ile hekim aynı dili konuşur hale gelir.

Şikayet(ler), hikaye ve muayene ile elde edilen veriler, öncelikle alarm bulguları çerçevesinde gözden geçirilir. Hastanın 50 yaşın üzerinde olması(Kolorektal kanser riskinin fazla olması sebebiyle), ailesinde kalın barsak kanser hikayesinin olması, az veya seyrek de olsa makatta kanama olması, birkaç aydır açıklanamayan kilo kaybı, makatta sertleşmiş dışkı(fekalom) ve kısa zamanda başlayıp hızla ilerleyen mide bulantısı, karın ağrısı, karında şişkinlik gibi bulgular acil müdahale edilmesi gereken “Alarm Bulguları” olarak değerlendirilir.

Alarm bulguları pozitif(var) ise olası neden(lere) yönelik olarak tetkikler istenir. Bu aşamada, sıklıkla olası kalın barsak kanser riski nedeniyle kolonoskopi istenir. Hastanın durumuna göre kan tetkikleri, düz karın grafileri, Batın tomografisi gibi tetkikler (Laboratuar/Görüntüleme) de istenebilir. Bulunan nedene(lere) yönelik olarak tedavi yaklaşımlarına gidilir.

Alarm bulguları negatif(yok) ise detaylı sorgulama ve muayene ile elde edilen veriler sekonder kabızlık çerçevesinde değerlendirilir ve gerekirse tetkiklerden faydalanılır.

Sekonder kabızlık pozitif(var) ise bulunan nedene(lere) yönelik tedavi yaklaşımlarına gidilir. Bu amaçla ilgili branştaki hekimlerden yardım(konsültasyon) alınır. İlave olarak hasta, basit kabızlığa yönelik olarak da desteklenir ve takibe alınır. Negatif(yok) ise sadece basit kabızlığa yönelik olarak desteklenir ve takibe alınır.

Dikkat edeceğiniz üzere bu aşamaya kadar bütün yollar, bir şekilde Basit Kabızlık ve Takip sürecine çıkmaktadır. O halde, basit kabızlığa yaklaşımın temel parametrelerini ele alalım.

►► Beslenme Alışkanlıkları: Kolon motilitesi dediğimiz barsak hareketliliği için belirli miktar, hacim ve kıvamda dışkının düzenli aralıklarla barsaklar içersinde hareket etmesi gerekir. Bunu sağlamanın ilk yolu beslenme alışkanlıklarıdır. O yüzden basit kabızlıkta, öncelikli yaklaşım beslenme alışkanlıklarının yeniden düzenlenmesi ve eksikliklerin tamamlanmasıdır.

♦► Dışkı miktarının artırılması; Barsakların çalışması için içersinde yeterli miktarda dışkı olması gerekir. Bu nedenle beslenme, yani öncelikle yenilen yemek miktarı artırılmalıdır. Bir tabak yemek veya az miktarda yeyip kalkılmamalıdır.

♦► Dışkıya hacim kazandırılması; İlave olarak beslenme içeriğindeki lifli gıda oranı, günde 20-30 gr olacak şekilde artırılmalıdır. Ancak "kaş yapayım derken göz çıkarılmamalı" ve ağırlıklı olarak sebze yemekleri yenilip dışkı miktarı azaltılmamalıdır.

♦► Dışkının yumuşatılması; Gerek kahve, alkol içimi ve terleme gibi işlevlere bağlı su kaybını telafi etmek gerek dışkının su içeriğini artırarak yumuşamasını sağlamak gerekse alınan lifli gıdaların şişerek dışkıya hacım ve kıvam kazandırabilmek için günlük sıvı alımı 2-3 lt seviyelerine çıkarılmalıdır.

♦► Düzenli beslenme; Alınan bu beslenme ürünleriyle oluşan dışkı barsakları çalıştırır (etki-tepki misali). Bu çalışmanın devamlılığı için beslenme, en az 4-5 saat ara ile günde 3 öğün olacak şekilde düzenli aralıklarla gerçekleştirilmelidir.

►► Hareketli yaşam: Kolon motilitesinde dışkının oluşturduğu içsel etki-tepki düzeneği dışında kişinin fiziksel aktiviteleri de önemli rol oynar. Bu aktiviteler, karın kaslarının çalışmasıyla oluşan dışsal etki-tepki ile barsakların çalışmasını destekler. Bu amaçla, en basitinden günde 30 dk.lık yürüyüşler yapılabilir.

►►Tuvalet Alışkanlıkları: Basit kabızlığa sıklıkla diğer iki parametre ile yaklaşılır, tuvalet alışkanlığı ya gözardı edilir ya da önemsenmez. Halbuki, tuvalet alışkanlıklarının hem kolon motilitesi hem de anorektal fonksiyonlar üzerinden etkileri göz ardı edilemez. Basit kabızlıkta beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi ne derece önemli ise aynı derecede tuvalet alışkanlıklarının da düzenlenmesi gerekir. En basit mantıkla; her girişin bir çıkışı olmalıdır!..

♦►Tuvalet ihtiyacı; Beslenme alışkanlıklarının bağlı olarak oluşan dışkılama hissi, tuvalet ihtiyacı olarak eyleme dönüştürülür ve sıklıkla uygun sosyal ortam varlığı aranır. Uygun ortam gerçekleşmediğinde dışkılama hissi sıklıkla baskılanır ve tuvalet ihtiyacı ertelenir. Bu durum; barsaklardaki ilerletici kasılmaların düzenini, ritmini bozarak dışkının daha uzun süre barsaklarda kalmasını ve kabızlığı tetikler. Dışkılama hissinin, barsakların çalışma düzenini bozmamak adına kısa zamanda, gerekirse uygun soysal ortam yaratılarak eyleme dönüştürülmesi ve tuvalet ihtiyacının giderilmesi, ertelenmemesi gerekir. Gaz çıkarma, yellenme dahil...

Diğer taraftan, barsaklarda sabah kahvaltısı ile tetiklenen ve ilk 30-40 dk içersinde en üst seviyelere çıkan ilerletici kasılmalar oluşur. İşte bu güçle paralel olarak, her sabah düzenli tuvalete gidilmesi ve varsa depodaki dışkının boşaltılması önerilir. Bu sayede barsakların düzenli çalışması sağlanarak kabızlıkla mücadele edilmiş olur.

♦►Ikınma Alışkanlığı; Tuvalet ihtiyacı kadar bu ihtiyacın giderilme şekli(ıkınma alışkanlığı) da önemlidir. Çünkü ıkınma alışkanlığı zamanla gerek barsakların çalışma düzenini bozarak gerekse neden olduğu Anorektal hastalık ve/veya fonksiyon bozukluklarıyla kabızlığın oluşumunda rol oynar. Bu nedenle ıkınma ihtiyacını azaltıcı tedbirlerin alınması hem kısa hem de uzun vadede kabızlıkla mücadelede önemli bir rol oynar.

Depodaki dışkının, oluşan dışkılama hissini müteakip uygun bir tuvalette (Alaturka veya Modifiye Klozet) ve pozisyonda rahat bir şekilde (ıkınmadan) boşaltılması barsakların düzenli çalışmasına katkıda bulunmuş, dolayısıyla kabızlığa kısa ve uzun vadede çözüm yönünde yaklaşılmış olur.

Diğer taraftan kabızlık-peklik durumlarında (beslenme alışkanlıklarıyla dışkı kıvamı elde edilemediğinde) ıkınmayı azaltmak amacıyla kısa süreli olarak dışkı yumuşatıcı ilaç ve lavmanlardan da faydalanılabilir.

Tuvalet ihtiyacı, "Mermiyi namluya ver ama namludan sen çıkarma" tarzında, gereksiz ıkınmalardan kaçınacak şekilde gerçekleştirilmelidir. Ancak bu sayede uzun vadeli olarak basit kabızlıkla mücadele edilebilir. Yoksa, zamanla gereksiz ıkınmalar sonucu gelişecek olası;

1. Anorektal hastalıklar (tromboze hemoroid, anal fissür, anal apse gibi) ve bu hastalıkların neden olduğu Sekonder kabızlıkla da uğraşmak zorunda kalırız.

2. Anorektal fonksiyon bozuklukları (rektosel, internal mukozal prolaps gibi) ve bu bozuklukların neden olduğu primer kabızlıkla da uğraşmak zorunda kalırız.

Basit kabızlığa yaklaşımın temel parametreleri olarak incelediğimiz, "beslenme ve tuvalet alışkanlıkları ile hareketli yaşam" aslında; normal dışkı ve dışkılama sürecinin gerçekleştirilmesinden başka birşey değildir.

O yüzden basit kabızlık tedavisinde asıl amaç; öncelikle normal dışkı ve dışkılama süreci hakkında kişiyi/hastayı bilgilendirmek, bilinçlendirmektir. Peki, bu bilgilendirme yeterli mi? Tabii ki hayır!.. Bu hasta/kişileri takibe, yani en erken bir kaç hafta sonra yeniden değerlendirmeye almak gerekir. Bu sayede kabızlık ve buna bağlı sorunların devam edip etmediği öğrenilir.

Hastanın sıkıntıları geçmiş ve rahatlamış, yani Kabızlık negatif(kalmadı) ise hem kabızlıktan hem de kabızlığa bağlı gelişen yandaş hastalıklardan korunmak adına; öğrenmiş olduğu gerçek "Normal Dışkı ve Dışkılama" bilinciyle hayatını idame ettirmesi söylenir.

Hasta tam olarak rahatlayamadığını ifade ediyor, yani Kabızlık pozitif(geçmedi) ise ya hastanın tedaviye uyumunda ya da hekimin düşündüğü tanıda eksiklik var demektir. Eğer tanıda bir eksiklik yok ise hastanın uyumu irdelenmeli, eksiklikler giderilmeye çalışılmalıdır. Eğer hastanın uyumu yeterliyse tanıda bir eksiklik vardır. Bu durumda öncelikle kısa süreli olmak kaydıyla çeşitli ilaçlar devreye alınır.

►► İlaçlar: Kabızlıkta, tedaviden kastınız; "ben birşeyle uğraşmıyayım, iki ilaç alayım geçsin" ise bunu ilaçlarla yapmanız mümkün değildir. Kabızlıkta ilaçları, kısa süreli destek olarak görmek gerekir. Bittikçe yenisi alıp devam etmek, "Kaş yapayım derken göz çıkarma" misali yapılabilecek en büyük hatadır. Çözümsüzlük yönünde bir adım daha ilerlemektir.

Kabızlıkta kullanılan ilaçlar; Kolon motilitesi dediğimiz barsaklardaki ilerletici ve karıştırıcı kasılmaları tetikleyen barsak düzenleyiciler (Prokinetikler), dışkıyı yumuşatarak barsakların çalışmasını ve makattan çıkışını kolaylaştıran dışkı yumuşatıcılar (Laksatifler) ve makatta, çıkışta oluşan tıkanıklıkları çözerek(yumuşatarak) dışkının hem makattan çıkışını hem de barsakların çalışmasını kolaylaştıran lavmanlar olarak sınıflandırabilir. Bu amaçlara hizmet eden çeşitli bitkisel ürünler de mevcuttur. Metilselüloz, Psillium, Keten tohumu ve Sinameki otu gibi...

Beslenme ve tuvalet alışkanlıklarıyla yaşam tarzında yapılan değişikliklere rağmen kabızlık çözülemiyorsa ya da kişideki kabızlığın durumu bu değişikliklerin gerçekleşmesine izin vermeyecek derecedeyse; "arkadan bir el atılsa gidecekmiş" misali gerek kolon motilitesinin uyarılması gerekse anorektal fonksiyonun düzenlenmesi amacıyla kısa süreli destek olmak kaydıyla ilaçlara başvurulur. Destek elde edildikten sonra ilaçlardan uzaklaşılır ve diğer parametrelerle yola devam edilir.

İlk etapta, bu ilaçların etki mekanizmaları dikkate alındığında cazibelerine kapılmamak imkansız gibidir. "Ohh.. ne rahat!.. At iki ilaç, rahat et" misali... Ne uğraşacaksın beslenmesiyle, tuvaletiyle, hareketli yaşamıyla... Ancak "Karamanın koyunu, sonra çıkar oyunu" misali gerçek yüzünü sonradan/yıllar geçtikçe/yavaş yavaş göstermeye başlar ve "Ahh!.. Keşke uğraşsaydım." dedirtir. Ama nafile, geçti Bor'un pazarı...

Destek amacıyla kullanılan çeşitli bu ilaç ya da bitkisel ürünlere rağmen veya sonrasında kabızlık hala devam ediyorsa (tekrarlıyorsa) kontrolsüz bir şekilde "iyi geliyor" diye ilaç ya da bitkisel ürünlere devam edilmemesi gerekir. Ama günümüzde sıklıkla bu yapılmaktadır. Bu aşamada hekimin tanısını tekrar ele alması, gerekirse Laboratuar ve Görüntüleme tetkiklere ilave olarak Primer Kabızlık için fizyolojik tetkiklere yönelmesi gerekir. Niye mi? Gelin onun mantığını Primer kabızlık başlığı altında irdeleyelim.

« « Kabızlıkta Tanı-Ayırıcı Tanı

Primer Kabızlıkta Yaklaşım » »



Opr.Dr. Levent TEZCAN
Genel Cerrahi Uzmanı

Kükürtlü Mah. Oulu Cad. Oylum Gökberk Sitesi F-Blok D:1
Osmangazi/BURSA

Muayenehane TEL :	+ 90 224 235 10 50
GSM :	+ 90 532 485 18 00
E-MAİL :	basurum@gmail.com
MSN :	basurum@hotmail.com

Web Stats