Dışkı Oluşumu & Dışkılama Nedir?

Vücudumuzdaki tüm organ ve dokular; gerek canlılığını koruyabilmek, gerekse her türlü aktiviteyi sağlayabilmek için ENERJİ’ye gereksinim duyar. İşte bu enerji için gerekli hammaddelerin (sıvı, elektrolit ve besinlerin) devamlı olarak sağlandığı yer SİNDİRİM SİSTEMİ’dir.

Sindirim sistemi ağızda beslenme (yiyecek ve içecekler) ile başlayıp anüste (makatta) dışkılama ile sonlanan, yaklaşık 9 metrelik uzun bir geçiş yoludur.

Bu geçiş yolunun, son 1,5 metrelik kısmını kalın barsak (kolon) oluşturur. Kalın barsak ise çekum, çıkan (ascenden) kolon, yatay (transvers) kolon, inen (descenden) kolon ve sigmoid kolon ile rektum adlarıyla çeşitli işlevsel bölümlerden oluşur.

Bu bölümler sayesinde dışkı oluşumu ve depolanması, anüsün de katılımıyla vücuttan uzaklaştırması (dışkılama) ve nihai ürün olan atığın(dışkı) oluşumu temin edilmiş olur. Tüm bu işlemlerin gerçekleştirilmesinde, yani çekuma gelen sindirilmiş gıda artıklarının karıştırılarak ilerletilmesinde ve dışkı olarak dışarı atılmasında barsak hareketleri (Peristaltizm) önemli bir rol oynar.

Barsak hareketleri (Peristaltizm) ;

Barsak kaslarının birbiri ardınca kasılıp gevşemesiyle içeriğin(atıkların) ilerlemesini sağlayan ilerletici-itici kasılmalar,
Barsak içeriğini olduğu yerde çalkalayan, yoğuran karıştırıcı-itici olmayan kasılmalardır.

1. Dışkı oluşumu ve depolanması (Kolon Motilitesi):

Beslenme yoluyla ağızdan alınan yiyecek ve içeceklerin büyük bir kısmı, ince barsakların sonuna geldiğinde sindirilmiş ve emilmiş olur. Kalan su içeriği fazla, cıvık yapıdaki sindirilmemiş besin artıkları (ki buna kimus adı verilir) ince barsaklardan kalın barsağın ilk bölümü olan çekuma geçer. Çekumdan itibaren zayıf ilerletici kasılmalarla yavaş yavaş inen kolona doğru ilerletilir. Bu ilerleme sırasında daha belirgin ve kuvvetli olan karıştırıcı kasılmalar sayesinde atıklar yoğurulur, içeriğindeki fazla su emilerek kıvam artırılır ve yarı katı/katı dışkı(feces-gaita) haline gelir.

İnen kolondan itibaren karıştırıcı kasılmaların etkinliği azalırken ilerletici kasılmaların etkinliği artmaya başlar. Böylece günde birkaç kez olan kuvvetli ilerletici kasılmalar sayesinde kıvamı artan, katılaşan dışkının sigmoid kolon ile rektuma doğru ilerlemesi ve birikmesi sağlanmış olur.

Kısaca sağ kolon (çekum, çıkan kolon, yatay kolon) daha çok dışkının oluşumundan, sol kolon (inen kolon, sigmoid kolon, rektum) ise dışkının depolanma işlevinde sorumludur.

Dışkının oluşum ve depolanma işlevleri; kalın barsakların çalışma düzeni(yavaş/tembel mi? Hızlı mı? gibi) hakkında fikir verir ve Kolon Motilitesi olarak ifade edilir.

2. Dışkılama-Defekasyon (Anorektal Fonksiyon):

Sigmoid kolon ile rektum arasındaki yapısal olarak var olan dar açılanma sayesinde normalde rektumun boş kalması sağlanır. Ancak günde birkaç kez olan ilerletici kasılmalara bağlı olarak sigmoid kolon, üstten (inen kolondan) gelen dışkı ile doldukça bu açılanma genişler ve dışkı aşağıya rektuma doğru ilerler. Rektuma gelen dışkı miktarına bağlı olarak rektum dolmaya ve genişlemeye başlar. Bu genişlemenin derecesine bağlı olarak “ilk dışkılama”, ”sıkışma” ve "acil sıkışma” gibi çeşitli derecelerde dışkılama hissi oluşur.

Rektumdaki genişlemeye ve dışkılama hissine neden olan içeriğin gaz veya dışkı olup olmadığı(ayırımı), makat içinde yer alan hassas alıcılar tarafından sağlanır. İçinde bulunulan sosyal ortamın durumuna göre hareket edilir.

İçerik gaz olarak algılanırsa etki-tepki misali rektum kasları kasılmaya, makat iç kasları gevşemeye başlar. WC şartı aranmaksızın uygun sosyal ortam varlığında (müsaitse) kişi makat dış kaslarının gevşetir ve gaz kontrollü olarak dışarı atılır. Yani yellenilir. Müsait değilse kişi makat dış kasları kasarak çıkışa geçici olarak izin vermez.

İçerik katı dışkı olarak algılanırsa yine kendiliğinden etki-tepki misali rektum kasları kasılmaya, makat iç kasları gevşemeye başlar. Ancak burada uygun sosyal ortam varlığı ( WC şartı) aranır. Bu nedenle WC’ye ulaşıncaya kadar kişi makat dış kaslarını kasarak geçici olarak çıkışa izin vermez. Bu esnada içerde rektumdaki kasılma gevşer, makat iç kasları tekrar kasılarak istirahat durumuna geçer. Böylece dışkılama geçici olarak ertelenmiş olur.

Ancak bu sigmoid kolondan rektuma doluş devam ettiği sürece genişleyen rektum duvarları tekrar gerilmeye başlar ve tahammül edilemeyecek sınırlara ulaşıldığında “acil sıkışma hissi” oluşur. Artık, WC’ye gitmek şart olur.

Uygun sosyal ortam gerçekleştiğinde "WC ye gidilir ve pozisyon alınır. Müteakiben de .... yapılır." diye bilinir veya anlatılır.

Böyle anlatınca "Ne kadar basit!.." veya "Ne var ki bunda…” diyesiniz geliyor değil mi? Her ne kadar pek farkında olmasak da sosyal ilişkilerimizi kolaylaştıran dışkılama; birbirine bağlı birçok faktör tarafından kontrol edilen harika bir düzenektir.

Kolon motilitesi sayesinde rektuma ulaştırılan atık ürünler(dışkı veya gaz); tıbbi olarak Anorektal Fonksiyon(İşlev) olarak ifade edilen bu düzenek aracılığıyla vücuttan uzaklaştırılır. Tabii ki uygun sosyal ortam yaratılarak...

3. Dışkı (Gaita-Feçes):

Beslenme ile ağız yolundan alınan gıda ve sıvıların; sindirim sisteminin diğer organları aracılığıyla bir takım işlemlerden, Kolon motilitesi ve Anorektal Fonksiyon gibi süreçlerden geçtikten sonraki, sindirime uğramamış kalıntıları dışkı-gaita-feçes olarak adlandırılır. Görüldüğü gibi bağımlı bir çok faktöre bağlı olarak miktar ve kıvamı da farklı olabilir.

Dolayısıyla, aşamalar halinde bir göz atacak olursak; aşağıdaki gibi birbirine bağımlı bir sıralama elde etmiş oluruz. Bu sıralama bir bütündür. "Domino taşı" misali hem ileriye hem de geriye doğru etkilenim olur. Ki kabızlık durumlarında, bu durum kesinlikle dikkate alınmalıdır.

Beslenme ----> Kolon Motilitesi ----> Anorektal Fonksiyon ----> Dışkı

Genel anlamda biraz bilgilendikten sonra özellikle "Normal" diye bildiğimiz dışkı ve dışkılama işlevlerini(Anorektal Fonksiyon) gözden geçirmekte fayda var. Çünkü Gerçek Normal Ne? Bunu bilmeliyiz.

« « Kabızlık Nedir?

Normal Dışkı Nasıl Olmalıdır? » »



Opr.Dr. Levent TEZCAN
Genel Cerrahi Uzmanı

Kükürtlü Mah. Oulu Cad. Oylum Gökberk Sitesi F-Blok D:1
Osmangazi/BURSA

Muayenehane TEL :	+ 90 224 235 10 50
GSM :	+ 90 532 485 18 00
E-MAİL :	basurum@gmail.com
	basurum@hotmail.com

Web Stats